روابط عمومی

وبلاگ تخصصي روابط عمومي

بمب ساعتی: خطر انتشار ۱۰ میلیارد تن غبار نمک

یک روز «مرگ آرتمیا»، روز دیگر «تغییر رنگ دریاچه ارومیه» و امروز هم «آخرین نفس های دریاچه ارومیه» تیتر خبرهای مرتبط با دومین تالاب آب شور جهان در کشور ماست.

اکنون مدیرکل محیط زیست استان آذربایجان غربی صراحتا دریاچه ارومیه را به یک بمب نمکی تشبیه می‌کند که در صورت بی توجهی به آن ۸ تا ۱۰ میلیارد تن نمک را در منطقه پراکنده خواهد کرد. حادثه ای که می‌تواند با وزش بادهای حاوی نمک به سمت شهرها و زمین های کشاورزی اطراف مخرب باشد و همه چیز را از حیز انتفاع خارج کند.

باز هم خبرهای نگران کننده‌ای از مرگ دریاچه ارومیه به گوش می رسد، دریاچه‌ای که به عنوان بیستمین دریاچه بزرگ جهان با مساحتی حدود ۴۸۳ هزار هکتار یکی از مهم ترین و با ارزش ترین اکوسیستم های آبی و بزرگ‌ترین دریاچه داخلی ایران به شمار می‌آید. بحران زیست محیطی دریاچه ارومیه این روزها به دنبال خشکسالی های متمادی و کاهش شدید سطح آب آن نگران کننده شده است.

وقتی کارشناس مسئول تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست در گفت وگو با ایسنا اعلام می کند «متوسط سطح تراز آب دریاچه ۳.۵ متر پایین تر از سطح دریاهای آزاد است و ۱۳۰ هزار هکتار از دریاچه ارومیه به طور کامل شوره زار شده و با شرایط فعلی دیگر قابل بازگشت نیست» بر نگرانی هایمان افزوده می شود.

نگاهی به سابقه حمایتی دریاچه ارومیه
دریاچه ارومیه و جزایر متعدد آن به لحاظ ویژگی های منحصر به فرد اکولوژیکی از سال ۱۳۴۶ به عنوان منطقه حفاظت شده و از سال ۱۳۴۹ به عنوان پارک ملی مورد حفاظت قرار گرفته است. این دریاچه از سال ۱۳۵۴ به عنوان ذخیره گاه بیوسفر در برنامه انسان و کره مسکون سازمان یونسکو معرفی و در آن ثبت شد.

مدیرکل محیط زیست استان آذربایجان غربی در معرفی بیشتر این دریاچه منحصر به فرد به ما می گوید: در سال ۱۳۵۴ دریاچه ارومیه و تعدادی از دریاچه های آب شیرین جنوبی آن به علت دارا بودن معیارهای جهانی کنوانسیون حفاظت از تالاب ها (رامسر ۱۹۷۱) در لیست تالاب های کنوانسیون قرار گرفته و الان هم به دلیل مشکلات زیست محیطی در لیست تالاب های در معرض تغییرات اکولوژیکی قرار دارد.

معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور هم در گفت وگو با خبرگزاری مهر، با تاکید بر این که دریاچه ارومیه دارای اهمیت خاصی است، می گوید: ارومیه بعد از بحر المیت، دومین تالاب آب شور و ششمین تالاب بزرگ جهان به لحاظ وسعت است. این دریاچه پارک ملی است و بالاترین رده حفاظتی درباره آن اعمال شده و نظام از سال ها قبل توجهی ویژه به این منطقه کرده است.

«محمدجواد محمدی زاده» می افزاید: در بند الف ماده ۶۷ برنامه چهارم در خصوص مدیریت زیست بومی تصمیم گرفته شده که دریاچه ارومیه مصداق آن است.

این دریاچه که در استان های آذربایجان شرقی و غربی واقع شده یکی از زیست گاه های طبیعی مهم کشور و در عین حال جاذبه ای سیاحتی و توریستی برای گردشگران بوده و برای ورزش های آبی چون شنا، قایقرانی و اسکی روی آب مناسب می باشد. از طرفی آب شور و شفابخش آن گردشگران زیادی را هم در فصول مختلف به سوی خود می کشاند و با داشتن «مینرال» در زمره کمیاب ترین منابع طبیعی است.

متولی حفاظت از عرصه های زیست محیطی استان آذربایجان غربی هم در بیان اهمیت دریاچه ارومیه به ما می گوید: این دریاچه به دلیل شرایط جغرافیایی و توپوگرافی خاص خود به همراه رودخانه ها، دشت ها و مرغزارها جزئی از ثروت طبیعی استان های شمال غرب کشور به حساب می آید.

مهندس «حسن عباس نژاد» با اشاره به این که «آرتمیا» از مهم ترین موجودات این دریاچه است که در سال های اخیر حجم آن به حداقل ممکن رسیده است، می افزاید: از گونه های تهدید شده جهانی پرندگان در این منطقه ثبت شده هم می توان به پلیکان، پاخاکستری، باکلان کوچک، غاز پیشانی سفید کوچک، عروس غاز، اردک مرمری، اردک سرسفید، اردک بلوطی، خروس کولی دشتی، میش مرغ و دلیجه کوچک اشاره کرد.

خشکسالی
کارشناسان دلایل متعددی را برای وقوع بحران زیست محیطی در دریاچه ارومیه بیان می کنند. متخصصان محیط زیست هم با ابراز نگرانی از مرگ بخشی از این دریاچه، خشکسالی را اصلی ترین عامل تهدید این زیست بوم منحصر به فرد می دانند.دریاچه ارومیه و اورال (ترکیه) در یک منطقه واقع شده اند. به دلیل گرم شدن کره زمین دریاچه های بسیاری از جمله اورال خشک شده اند و به همین دلیل سرنوشت مشابه دریاچه اورال برای دریاچه ارومیه پیش بینی می شود.

دکتر «ناصر آق» استاد دانشگاه سهند تبریز در این باره به فارس می  گوید: کارشناسان خشکی دریاچه ارومیه را از نوع چرخشی اعلام و اظهار کرده اند پس از ۱۰ سال به وضعیت عادی باز خواهد گشت ولی متاسفانه وضعیت دریاچه ارومیه با وجود گذشت ۱۲ سال از آغاز خشکسالی رو به وخامت گذاشته است.

به گفته وی بر اساس آمارهای موجود ۶۷ درصد از سهم عوامل موثر در خشک شدن این دریاچه مربوط به عوامل اقلیمی و کاهش میزان نزولات جوی، ۲۵ درصد مربوط به مصارف آب در بخش کشاورزی، ۵ درصد احداث سازه های هیدرولیکی مانند سدها روی رودخانه های حوضه آبریز و ۳ درصد سایر عوامل است این در شرایطی است که براساس تقسیم بندی دیگری، مهم ترین فاکتور دخالت انسان در خشک شدن دریاچه ارومیه با سهم ۹۰ درصدی مصرف آب در بخش کشاورزی است. اگرچه ساخت سدهای متعدد بر روی رودخانه های اطراف به ویژه زرینه رود، سیمینه رود، گدار و باراندوز نیز در نرسیدن آب کافی به بستر دریاچه ارومیه موثر بوده است ولی عده ای هم نگران تهدید شدن آن با رهاسازی فاضلاب هاvvی صنعتی و آلاینده هستند.

مهم ترین موضوعی هم که در سال های اخیر به عنوان عامل بحران زیست محیطی در دریاچه ارومیه مطرح شده است احداث پل میان گذر برای کاهش مسافت بین مراکز استان های آذربایجان غربی و شرقی بود. کارشناسان محیط زیست عبور بزرگراه شهید کلانتری از دریاچه ارومیه را یکی از عوامل تخریب آن می دانند. برای احداث این بزرگراه حدود ۱۴ کیلومتر خاک ریزی داخل دریاچه صورت گرفته است.

دکتر «اسماعیل کهرم» استاد دانشگاه و کارشناس محیط زیست هم ۳ علت اصلی برای خشک شدن دریاچه ارومیه بیان می کند و به فارس می گوید: علاوه بر تاثیر خشکسالی ها و سدسازی، احداث بزرگراه شهید کلانتری این دریاچه را به دو قسمت تقسیم کرده که ۳۵ درصد در بالا و ۶۵ درصد در پایین جریان آب را متوقف کرده و شوری و نمک ها را در جنوب متمرکز کرده و آن قسمت باتلاقی می شود.

به گفته وی مختل شدن چرخه آب از شمال به جنوب دریاچه باعث شده است که شوری بخش جنوبی آن به بیش از ۳۰۰ گرم در هر لیتر برسد و مهم ترین کانون زیستی این دریاچه با بحران مواجه شود.

«کهرم» تاکید می کند: خشک شدن آب این دریاچه فاجعه ای است که اثرات بی نهایت مخرب بر اکوسیستم شمال غرب ایران و شرق ترکیه و شمال شرقی عراق خواهد داشت.

به گفته یک مسئول پس روی آب دریاچه ارومیه ازسال ۷۴ روند صعودی داشته و هم اکنون تراز آبی آن یک هزار و ۲۵۱ و هفت دهم متر است که نسبت به تراز اکولوژیک ۲ و چهار دهم متر نسبت به تراز حداکثر ارتفاع آن ۶ و ۶ دهم متر کمتر شده و تراز متوسط آب دریاچه نیز در ۴۰ سال گذشته ۶ متر پایین تر آمده است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی به ما می گوید: در صورت تداوم شرایط حاکم بر حوضه آبریز دریاچه، افزایش منابع مصرفی آب و توسعه سازه های ذخیره سازی آب در حوضه آبریز دریاچه، نابودی کامل یکی از زیست بوم های باارزش جهانی را در ۳ تا ۵ سال آینده شاهد خواهیم بود.

«عباس نژاد» تبدیل شدن ۲۵۰ هکتار از سطح دریاچه به شوره زار، افزایش شوری آب، تلفات شدید پرندگان و گونه های گیاهی حاشیه دریاچه، تخریب اراضی کشاورزی و افزایش خسارت های اقتصادی، اجتماعی و تغییر و تاثیر منفی بر اقلیم منطقه را از اثرات زیانبار کاهش آب دریاچه ارومیه عنوان می کند.

دکتر «نظری دوست» مدیر طرح ملی حفاظت از تالاب های ایران نیز در گفت وگو با ما اختلاف ۲.۸ متری تراز آب این دریاچه را نسبت به متوسط تراز آن دلیلی بر شرایط نامناسب دریاچه ارومیه می داند و درباره تاثیر احداث پل و میان گذر ارتباطی بر روی این دریاچه می گوید: این پل قبلا مطالعه و ارزیابی های زیست محیطی آن انجام و با صدور مجوزهای لازم احداث شده است. مشکل اصلی دریاچه ارومیه به کمبود آب ورودی به آن برمی گردد در حالی که این جاده بیشتر روی تغییر الگوی آب دریاچه تاثیر داشته است و باعث رسوب گذاری، کم شدن جریان آب جدید و در برخی نقاط پر شدن بستر شده است ولی عمده مشکل به خشکسالی و بهره برداری از منابع آبی حوضه این دریاچه برمی گردد.

این کارشناس و مقام مسئول تاثیر اصلی پل و گذرگاه احداثی را محدود شدن گردش آب و جابه جایی رسوبات داخل دریاچه می داند.

مهندس «باقرزاده کریمی» کارشناس مسئول تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست نیز در گفت وگو با ایسنا با اشاره به این که بحران دریاچه ارومیه زخم کهنه ای است که هم اکنون سر باز کرده است، می گوید: این امر نتیجه ۳ دهه توسعه ناپایدار و بی رویه در منطقه است که بارگذاری غیرقابل تحملی را برای این حوزه ایجاد کرده است.

وی با اعلام این که طی سال های گذشته با وجود خشکسالی هر سال ۵ درصد به تولیدات کشاورزی استان های حاشیه این دریاچه افزوده شده است می افزاید: این امر نشان دهنده آن است که فشار بر منابع آبی اعم از آب های سطحی و زیرزمینی به شدت افزایش یافته است.

البته وی مدعی است کل بحران دریاچه ارومیه قابل حل نیست ولی تا جایی که مربوط به مسائل انسانی است می توان این بحران را مدیریت کرد.

بمب نمکی ۸ تا ۱۰ میلیارد تنی!
برآوردها نشان می دهد که طی ۳ تا ۵ سال آینده دریاچه ارومیه به کلی خشک خواهد شد.

مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی با اعلام این مطلب به ما می گوید: در این دریاچه حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیارد مترمکعب کمبود آب داریم و حجم نمک آن هم اکنون ۸ تا ۱۰میلیارد تن برآورد شده است که تبعات اقتصادی و اجتماعی تداوم روند فعلی و خشک شدن این دریاچه بالاتر از یک بمب اتمی در منطقه خواهد بود.

«حسن عباس نژاد» پس روی آب در وسعت ۳ هزار کیلومترمربع، شوری بیش از حد آب و رسیدن آن به حد فوق اشباع را پیامدهای خشکسالی و کم آبی این دریاچه می داند و می افزاید: در حالی که متوسط شوری آب دریاچه ۱۸۰ تا ۲۲۰ گرم در لیتر بوده این رقم هم اکنون به بالای ۳۶۰ گرم در لیتر رسیده است.

وی به هم چسبیدگی جزایر درون این دریاچه و یکی شدن آن ها و از طرفی چسبیدن آن ها به سواحل را پیامد دیگر بحران زیست محیطی دریاچه ارومیه می داند و می گوید: متاسفانه شمارش معکوس برای مرگ دریاچه ارومیه آغاز شده است.

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان آذربایجان غربی درباره ورودی آب در شرایط فعلی به دریاچه ارومیه می گوید: ورودی آب در حال حاضر به این دریاچه صفر است وی تعداد رودخانه های دائمی و فصلی منتهی به این دریاچه را ۲۱ مورد اعلام می کند و می افزاید: ۳۹ مسیر هم آب های سطحی را به این دریاچه منتقل می کنند ولی در حال حاضر هیچ کدام آب ندارد جالب توجه این که در این شرایط تبخیر آب هم در دریاچه ارومیه از ۹۶۰ میلی متر به ۱۳۰۰ میلی متر افزایش یافته است.

با این تفاسیر چه باید کرد؟ آیا باید مرگ دریاچه ارومیه، این تالاب مهم و باارزش را به نظاره نشست؟
منبع: خراسان
+ نوشته شده در  سه شنبه سیزدهم مهر 1389ساعت 13:58  توسط   |